طی زمان باقی مانده از ترم جاری سه برنامه ی دیگر هماهنگ شده است که انشاالله به لطف پروردگار و همیاری شما علاقه مندان به حوزه روش شناسی جامه ی اجرا به تن کند و مجموعه ی برنامه ها و گپ و گفته های علمی این سال تحصیلی را به رقم ۱۳ برساند. برای برنامه ریزی هر چه بهتر وقت لازم بود در این زمان به اطلاع دوستان و اعضا محترم برسد:

شنبه ۲۳ اردیبهشت: دکتر یزدان منصوریان (دانشیار دانشگاه خوارزمی):گام های عملی در پژوهش کیفی: از گردآوری داده ها تا تفسیر یافته ها

 

شنبه ۲۰ خرداد: دکتر علی نوری (استادیار دانشگاه ملایر و دانش آموخته دانشگاه تربیت مدرس): نظریه ی زمینه ای(Grounded Theory)

 

پنج شنبه ۲۵ خرداد: دکتر محمد فاضلی (دانشگاه مازندران) کارگاه آموزشی تحلیل محتوای کیفی

(qualitative content analysis)

برای شرکت در این کارگاه یکروزه لازم است علاقه مندان نسبت به ثبت نام و پرداخت هزینه کارگاه (۵۰هزارتومان) اقدام نمایند. مکان برگزاری کارگاه متعاقبا اعلام می گردد.

با مهر

 

 

موضوع اخلاق پژوهش به نسبت  سایر موضوعات حوزه روش شناسی موضوعی مغفول است لذا برگزاری اولین نشست سال جدید شمسی با این موضوع را به فال نیک گرفته و آن را آغازی تئوریک برای ورود به مرحله پراگماتیک در این موضوع می انگاریم. آقای دکتر قراملکی دهه ی گذشته کار علمی خویش را بر حوزه اخلاق حرفه ای متمرکز کرده اند لذا در روز شنبه تحلیل نطری خویش از اخلاق پژوهش را بر همین اصل استوار نمودند و پژوهش را حرفه ای از حرف تخصصی می دانند که اصحاب آن لازم است متخلق به اخلاق حرفه (پژوهش) شوند.

 ایشان در طی کند وکاوهای علمی خویش در این  حوزه به دنبال طراحی  الگویی برای اخلاق حرفه ای (در اینجا اخلاق پژوهش) در ایران هستند. پایه ی این الگو را نیز نگرش سیستمی لحاظ کرده اند. توضیح این که اخلاق از نظر ایشان از جنس ارتباط  (relation) است یعنی در تعامل با دیگری اخلاق معنی پیدا می کند لذا در طراحی الگو لازم است دیگر و دیگران را با نگاهی کلی گرا در نظر داشته باشیم و انحصار اخلاق به حیطه فردی را نوعی فروکاست گرایی می دانند. در واقع دو رهیافت می توان داشت یکی رهیافت فردی است که محقق شخصا مسئولیت دارد در ارتباط با انجام پژوهش خویش اصول اخلاقی را رعایت نماید (مثل رعایت اخلاق در ارتباط با افراد شرکت کننده در تحقیق، رعابت اخلاق در گزارش یافته ها....). رهیافت دیگر رهیافت سازمانی است که سازمان و ارکان آن را نیز مسئول تامین ، برنامه ریزی، سرآمدی، و دیده بانی اخلاق پژوهش در موسسه پژوهشی و لایه های بالاتر سازمانی می داند. 

یکی از عواملی که ایشان را به سمت اتخاذ چنین رویکردی هدایت کرده است دغدغه ایشان برای اتخاذ مواجهه ای اخلاقی و نه حقوقی با بد اخلاقی های علمی در حوزه پژوهش و تولید علم بوده است چراکه به زعم آقای دکتر قراملکی مواجهه ی حقوقی ممکن است بازدارنده باشد اما اخلاق پژوهش را جزو ذات و شاکله و خوی محقق نکند .

پس از ارائه، نیز پرسش های چالش برانگیزی مطرح شد که به مباحثه و تبادل نظر عمیقتری منجر شد. عمده ی نقد وارده بر الگوی مطرح شده توسط حضار این بود که در نگاه سیستمی (سازمانی) اصالت و مسئولیت رعایت اخلاق پژوهش انگار بیشتر به سازمان معطوف است در حالیکه ماهیت اخلاق و رعایت آن شخص را (حتی بیشتر از سازمان) در کانون توجه قرار می دهد چراکه ممکن است سازوکارهای سازمانی برای رعایت اخلاق حرفه ای بوجود آید (همانند منشور اخلاقی، دیده بان اخلاقی، کمیته اخلاقی....) اما فرد همچنان غیراخلاقی عمل کند و شاید حتی این رهیافت رجعتی به اتخاذ مواجهه ی حقوقی بینجامد (همانکه ما در صدد اجتناب از آن هستیم).

بهرحال موضوع اخلاق پژوهش در کشور موضوعی قابل توجه است و امید است با همفکری اساتید و متخصصان در حوزه اخلاق پژوهش تربیتی ، تعمق و تامل بیشتری انجام دهیم و شاهد اقدامی عملی نیز باشیم.

با مهر 

 

با سلام
ضمن یادآوری نشست روز  شنبه 9  اردیبهشت ساعت 5 در خصوص اخلاق پژوهش و سخنرانی دکتر قراملکی از دانشگاه تهران، منایع زیر برای پیش مطالعه و آمادگی برای بحث و تبادل نظر تقدیم دوستان می گردد

- کتاب اخلاق پژوهش مبانی ومسائل به کوشش محسن جوادی
انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

- مقاله : فرامرز قراملکی،احد(۱۳٧٩)، تبكيت بيروني، آفت گفتگوي اثر بخش در اخلاق پژوهش     مقالات و بررسيها، شماره ٦٨ .

- مقاله :(۱٣٨٣)، فرامرز قراملکی، احد، خاستگاه اخلاق پژوهش ،

آیینه میراث ،شماره ٢٧، ص ۱٧-٧.
لینک این مقاله اینجاست

ضمنا چنانچه پس از مطالعه مباحث  نظری فوق علاقه مند به دیدن نمونه ای از یک "راهنمای عملی برای رعایت اخلاق پژوهش" یا (ethical guideline) باشید اخیرا انجمن پژوهش های تربیتی بریتانیا نسخه ی جدید از این راهنما را تدوین و به دانشگاه ها و محققین حوزه تحقیق در علوم تربیتی ارائه نموده است.متن کامل آنرا نیز در اینجا ملاحظه کنید

 

با سلام و احترام خدمت اعضای محترم

از طرف حلقه روش شناسی امیدواریم سال خوب و پر تلاشی را آغاز نموده باشید

اخلاق پژوهش، تدوین چارچوب و اصول کلی آن و التزام پژوهشگران به رعایت این اصول گرچه در ایران اندکی (!) غریب و مهجور است ، و تنها در سطح اختصاص فصلی در کتابهای روش تحقیق بدان اکتفا شده است، بنظر لازم است از جایی و مکانی و از زمانی و گروهی مورد توجه بیشتر، علمی تر و عملی تر قرار گیرد. در جوامعی که موضوع اخلاق پژوهش بواسطه اهمیت شرکت کنندگان و اهمیت جامعه پژوهشگران و میراثی که برای نسل های بعد محققین باقی می گذارند ، مورد توجه است نهادهایی تخصصی همانند "انجمن پژوهش های تربیتی" (educational research association)  مسئولیت تدوین راهنمای  اخلاق پژوهش (ethical guideline) را بر عهده دارند و تمامی محققین (دانشجویان و اساتید پژوهشگر) تحت نظارت و بازبینی" کمیته اخلاق پژوهش"         (ethics committee)  دانشگاه یا ارگان مرتبط، موظف به اخذ تاییدیه و رعایت آن اصول هستند.

اولین سخنرانی سال جدید را با موضوع اخلاق پژوهش آغاز می کنیم  و امیدواریم شروعی خوب برای پرداختن به موضوع  مهم اخلاق پژوهش باشد.

سخنران محترم: دکتر احدفرامرز قرا ملکی (استاد دانشگاه تهران)

زمان: شنبه 9   اردیبهشت 1391 ساعت 5

  مکان: دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس

با مهر

از حضور آقای دکتر کیامنش برای ارائه سخنرانی در خصوص "روش تحقیق ترکیبی" تشکر می کنیم  و  از حضور چشمگیر شما عزیزان هم صمیمانه قدردانی می گردد. با حضور اساتید و دانشجویان محترم از دانشگاه ها و پژوهشگاه های مختلف مباحث عمیق و دقیقی مطرح گشت.

دکتر کیامنش مبنای جهان بینی روش تحقیق ترکیبی را "پراگماتیسم"عنوان نمودند در مقابل رویکردهای اثبات گرایی، ساختن گرایی و مدافعه ای/مشارکتی. جهان بینی پراگماتیسم در پژوهش به کاربردها توجه می کند،گرچه به دنیای بیرون و مستقل از ذهن و آنچه در درون ذهن است اعتقاد دارند چنین دغدغه ای ندارند بلکه خواستار  توقف پرسش در باره  واقعیت و قوانین طبیعت هستند.شاه بیت صحبت دکتر کیامنش در این نکته بود که در پژوهش ترکیبی " ترکیب" یک اصل است که که معمولا یا انجام نمی شود و یا بد انجام می شود. ترکیب  که میتواند صور ادغام،اتصال و یا جای دادن به خود گیرد چالش برانگیز ترین بخش کار ترکیبی است. بسیاری از کارهایی که نام تحقیق ترکیبی را دارند در واقع ترکیبی نیستند بلکه چند روشی هستند یعنی در مرحله ای از تحقیق داده های کمی و در مرحله ی بعد داده های کیفی جمع آوری می گردد و بصورت جداگانه و مجزا تحلیل و بیان می شوند در حالیکه پژوهش ترکیبی در آن واحد و در پاسخ به یک سوال پژوهشی از داده های کمی و کیفی و ترکیب این دو استفاده می نماید.

پژوهش هایی که در منطقه خاکستری هستند در کشور انجام می شود اما لازم است مهارت فنی و ممارست بیشتری در این امر توسط محققین انجام شود

 فایل صوتی جلسه در اینجا قابل دانلود است. 

با احترام

با سلام

با سلام

به لطف کردگار مهربان و همراهی و همفکری اعضای حلقه روش شناسی، ترم پیش را با برگزاری نشست ها، مباحثه و مناظره ها و کارگاه و ژورنال کلاب در حوزه روش شناسی پژوهش پشت سرگذاشتیم و در آستانه ترم دوم، به پای گفتار دکتر کیامنش عزیز در حوزه روش تحقیق ترکیبی (Mixed Method) می نشینیم.

 شنبه  شش اسفند ساعت 5 عصر، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.

برای پیش مطالعه نیز کتاب زیر معرفی می گردد :

روش های پژوهش ترکیبی نوشته کرس ول و کلارک، ترجمه کیامنش و سرایی. اننتشارات آییژ

(باضافه سایر کتب و مقالاتی که از تشکری و تدلی Teddlie and Tashakkori)، و دکتر عباس بازرگان و سایر متخصصان به چاپ  رسیده است)

در ابتدای جلسه آقای دکتر فاضلی بحثی را در خصوص کتاب تازه منتشر شده شان، خاستگاه و روش تحقیق بکار رفته توضیحاتی ارائه نمودند. در خصوص روش، ایشان حضار را به توجه به "صدایی از درون"، آزاد سازی از قید و بند روش و توجه به عاطفه، احساس و درک محقق از معانی توصیه کردند و بیان داشتند در نگارش فصولی از این کتاب منجمله "مدرسه روستایی" چنین نگرشی در روش پژوهش مد نظر بوده است. ایشان روش را که در واقع  عاملی برای پیشرفت کار تحقیقی است، بعنوان مانعی می بینند و بیان می دارند که ما محققان در ایران اسیر دستیم و دل را فراموش کرده ایم، خودمان را  در پژوهش انکار می کنیم و تنها به دنبال رد  یا قبول نظریات فعلی هستیم.  البته همه آن نقدهایی که بر پژوهش های خودمردم نگاری افرادی مانند Deniz وارد کرده اند (همانند پراکنده بودن، ژورنالیستی بودن...) بر این کار هم وارد است. 

در ادامه دکتر عطاران، دکتر مهرمحمدی و دکتر موسی پور وارد بحث و نقد کتاب و روش تحقیق بکاررفته شدند که مبسوط آنرا با گوش دادن به فایل صوتی جلسه در دسترس دوستان قرار گرفته است. اما ماحصل آن بحث های طولانی و پرمنازعه آن شب را در این جملات خلاصه می کنم:

دغدغه روش مندی ناقدین محترم و پایبندی به روش در حوزه مطالعات کیفی بر خلاف آنچه که دکتر فاضلی بر کوس ناروشمندی و رهایی از قید و بند روش می کوبیدند عمده موضوع چالش برانگیز جلسه بود بطوریکه دکتر مهرمحمدی آن را زنگ خطری برای روش های کیفی می دانند. "اگر ناروشمندی در مطالعات کیفی وارد شود در چاه ویلی خواهیم افتاد که خطرش آنچنان گسترده است که همان به که در مطالعات کمی و همان قطعیت موهوم آنها بمانیم.  البته بر خلاف آنچه امشب بیان شد، دکتر فاضلی اتفاقا برای نگارش این کتاب و موارد مشابه از مردم نگاری ، بسیار هم روش مند عمل کرده اند، مدت مدیدی را در فیلد (میدان عمل تحقیق) سپری کرده اند، تجربه و درک از معانی به درجه ای از اغنا رسیده که دست به قلم  برده اند". 

نگرانی دیگری هم که بیان شد، استیلای روش مردم نگاری بعنوان تنها رویکرد بدیل تحقیق (یا روش های کیفی) و نادیده گرفتن سایر روش های کیفی همانند هرمنوتیک، روایی، پدیدارشناسی.... است. اگر قرار است به سمت تکثر روشی حرکت کنیم لازم است سهم باقی روش های کیفی را هم لحاظ کنیم.  در راستای همین مباحث پایبندی به روش و چارچوب حتی در حوزه روش های تفسیری و منجمله خود مردم نگاری، دکتر عطاران کتاب زیر را معرفی نمودند

(Autoethnography as Method (Developing Qualitative Inquiry

     (2008) Heewon V. Chang

با سلام

ضمن یادآوری برنامه شنبه 8 بهمن ساعت 4/5 در دانشگاه تربیت مدرس در خصوص رونمایی و نقد کتاب "مردم نگاری آموزش" از دکتر نعمت الله فاضلی و بحث و گفتگو در خصوص روش "خود مردم نگاری" منابع ذیل برای پیش مطالعه پیشنهاد می گردد:

1) مقاله ای از   Reed-Danahay که میتوانید آن را از اینجا دانلود کنید مقاله ای است مروری که به معرفی و نقد مختصر برخی آثار مهم در حوزه خود مردم نگاری آموزش پرداخته است. عنوان مقاله نشان دهنده پیوند بین رشته ای است که انسان  شناسان با تعلیم و تربیت ایجاد نموده اند (همانند دکتر فاضلی عزیز) تا روش های نوینی همانند (خود) مردم نگاری برای تولید دانش معتبر در حوزه تعلیم و تربیت بروز و رشد نمایند.

2) برای نمونه ای عینی از خود مردم نگاری که موضوع فصل   7 کتاب "مردم نگاری آموزش است" ، نمونه یا نمونه هایی را از حوزه آموزش علوم و در کشورهایی مثل موزامبیک و ... (مثال: شیمی موزابیکی؟ یا تحلیل نقادانه و وابسته به موقعیت آموزش شیمی و تربیت معلم شیمی در موزامبیک) را می توانید در کارهای

Peter Charles Taylor

(http://curtin.academia.edu/PeterCharlesTaylor/Papers)

بخوانید.

دوستانی که امسال در کنفرانس بین المللی انجمن مطالعات برنامه درسی (آموزش علوم و تکنولوژی)در کیش بودند با ایشان و آثارشان و نگاهشان به آموزش علوم (رویکرد اجتماعی-فرهنگی)و  تربیت معلم علوم آشنا هستند.

 

با احترام